РФ базары Кыргызстандагы күйүүчү майдын баасын аныктайт

Кыргызстанда 2026-жылдын башында бензиндин чекене баалары убактылуу төмөндөдү — айрым май куюучу жайларда акыркы жумаларда баа бир литрине болжол менен 2–3 сомго арзандады. Бул негизинен тышкы рыноктордогу отундун дүң бааларынын оңдолушу жана сезондук суроо-талаптын төмөндөшү менен байланыштуу. Башкача айтканда, бул көрүнүш отун жеткирүү түзүмүндөгү терең өзгөрүүлөрдүн натыйжасы эмес.

Бул төмөндөө убактылуу мүнөзгө ээ жана азырынча туруктуулук жок: жакынкы айларда Борбор Азиядагы отундун дүң рыногундагы кырдаалга жараша баанын динамикасы өзгөрүшү мүмкүн.

Орусиядагы мунай продуктулары рыногундагы чыңалган абал

Орусиядагы мунай продуктулары рыногу азыркы тапта өтө туруксуз бойдон калууда. Бул жагдай биржалык котировкаларга, отун жеткирүүлөрүнө жана өндүрүштүн туруктуулугуна түз таасир этүүдө.

Биржалык баалардын өсүшү

2025-жылы Санкт-Петербург эл аралык товардык-сырьёлор биржасында (СПБМТСБ) АИ-92 жана АИ-95 бензиндеринин котировкалары мезгил-мезгили менен тарыхый эң жогорку көрсөткүчтөргө жетип, бир тоннасы 70–80 миң рублдан ашкан. Бул дүң сегментте отундун олуттуу кымбаттаганын билдирет. Мындай өсүш мамлекет бензиндин экспортун чектөө чараларын көрүп жатканына карабастан орун алууда. (Коммерсантъ)

Мунай иштетүүчү заводдордогу өндүрүштүк үзгүлтүктөр

Чыңалуунун негизги себептеринин бири — Орусиядагы мунай иштетүүчү заводдордун жүктөмүнүн олуттуу кыскарышы. Заводдордун болжол менен 30–38 пайызы дрон чабуулдарынын, соккулардын, пландан тышкаркы оңдоолордун же технологиялык көйгөйлөрдүн айынан иштен чыккан. Бул бензин жана башка мунай продуктуларынын ички өндүрүшү кескин кыскарганын билдирет.

Дефицит жана аймактык үзгүлтүктөр

Өндүрүштүн азайышы Орусиянын бир катар аймактарында отун тартыштыгына алып келди. Жеткирүүдөгү көйгөйлөр кеминде 20 субъектте — Ыраакы Чыгыштан тартып борбордук облустарга жана Крымга чейин катталган. Бул жагдай АЗСтердеги баалардын өсүшүнө жана айрым жерлерде үзгүлтүктөргө себеп болду.

Тартыштыкты жабуу үчүн импорт

Мунай иштетүүчү заводдордун жүктөмү азайып, тартыштык күчөгөн шартта Орусия бензин жана башка мунай продуктуларынын импортун көбөйтүп жатат. Алар Беларусь жана Азия өлкөлөрүнөн ташылып келүүдө. Ошондой эле ички рыноктогу басымды азайтуу максатында 2026-жылдын ортосуна чейин импорттук бажы төлөмдөр убактылуу жоюлган.

Экспортко коюлган чектөөлөр

Өкмөт ички рынокту отун менен камсыз кылуу үчүн бензинди экспорттоого толук тыюу салды. Бирок бул чара бардык маселелерди чече албай, ошол эле учурда ашыкча көлөмдөрдү тышкы рынокторго чыгарууга тоскоол болууда.

Орусиядагы кырдаалдын Кыргызстанга тийгизген таасири

Кыргызстан мунай продуктуларынын импорту боюнча Орусияга олуттуу деңгээлде көз каранды: ички рынокто колдонулган бензин жана дизелдин негизги бөлүгү РФтан келет. Экспортко коюлган расмий тыюулар Кыргызстанга тиешелүү болбосо да, Орусиядагы баалардын өсүшү жана өндүрүш көлөмүнүн кыскарышы сөзсүз түрдө биздин өлкөдөгү отундун жеткиликтүүлүгүнө жана баасына таасир этет.
Натыйжада, Кыргызстандагы бензиндин чекене бааларынын убактылуу төмөндөшү — күйүүчү май рыногундагы жалпы абалдын жакшырганын билдирбейт, бул болгону кыска мөөнөттүү баа коррекциясынын жыйынтыгы. Ошол эле учурда Орусиядагы рыноктун структуралык көйгөйлөрү — мунай иштетүүчү заводдордун кубаттуулугунун кыскарышы, дүң баалардын өсүшү, тартыштыкка ыктаган тенденциялар жана импорттун көбөйүшү — орто мөөнөттүү келечекте баалар менен жеткирүүлөрдүн туруксуз болуу коркунучун сактап калууда.

Тышкы тобокелдиктерге карабастан, учурда кыргызстандык мунай трейдерлери ички рынокту ГСМ менен үзгүлтүксүз камсыз кылууга жетишип жатышат. Жеткирүүлөр иш тартибинде жүрүүдө, ал эми баалардын кескин термелүүсү алдын ала топтолгон запастар жана ийкемдүү сатып алуу саясатынын эсебинен жумшартылууда. Бирок бул абалдын туруктуулугу түздөн-түз Орусиядагы мунай продуктулары рыногунун андан аркы динамикасына көз каранды.